Strona Główna            Forum           Kontakt             Ogłoszenia          Edukacja          Zagrożenia         Prawo

Literatura

Zabawki

Wyliczanki

Edukacja

Teatr

Muzea

Fotografia

Zwyczaje

Prawo

Warszawa

Zagrożenia

Ogłoszenia

Współpraca

O stronie

Napisz do nas

Problemy i Zagrożenia >>

Mniej dzieci, mniej małżeństw ... więcej samotności na przełomie wieków ...  rozwój demograficzy Polski do 2001 roku

Pod względem liczby ludności Polska znajduje się na 29 miejscu wśród krajów świata i na 8 w Europie. W przypadku gęstości zaludnienia plasujemy się w grupie średnio zaludnionych państw europejskich.

Od drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych obserwujemy obniżanie się tempa przyrostu ludności. Od 1999 r. następuje ubytek rzeczywisty – tempo przyrostu ludności jest ujemne, to znaczy, że więcej Nas umiera niż się rodzi! Przyczyną tak wolnego tempa rozwoju ludności jest bowiem spadek przyrostu naturalnego, to znaczy spadek liczby urodzeń.  W 2001 r. przyrost naturalny wyniósł ok. 5 tys. osób (w 2000 r. 10 tys.).

Liczba urodzeń w Polsce maleje nieprzerwanie od 1984 roku. Od 1993 r. kształtuje się na poziomie poniżej 500 tys., a od 1998 r. – poniżej 400 tys.  W 2001 roku urodziło się 368 tys. dzieci, tj. o 10 tys. mniej niż w 2000 r. oraz 1/3 mniej niż w 1990 r. (dla porównania - w 1983 r., który był szczytowym rokiem ostatniego wyżu demograficznego, urodziło się ponad 723 tys. dzieci). Współczynnik urodzeń obniżył się do poziomu ok. 9,5‰ i jest o 4,8 punktu niższy niż w 1990 r. Zmniejszanie się liczby urodzeń dotyczy zarówno rodzin zamieszkałych w miastach jak i rodzin wiejskich.

Od 1989 r. nastąpił okres - wciąż pogłębiającej się - depresji urodzeniowej, obserwowany jest poziom reprodukcji nie gwarantujący prostej zastępowalności pokoleń. W 2001 r. współczynnik dzietności osiągnął wartość 1,29 (w 1990 r. wynosił 2,04).

W latach 90-tych nastąpiło przesunięcie najwyższej płodności kobiet z grupy wieku 20-24 lata do grupy 25-29 lat.  Przeciętny wiek kobiet, które w 2001 r. urodziły dziecko wynosił 27,1 lat – niewiele więcej niż w latach 80-tych, natomiast wzrósł o około 1 rok - do 24,4 lat – wiek kobiet rodzących pierwsze dziecko.

W Polsce zdecydowana większość dzieci (ok. 87%) rodzi się w rodzinach tworzonych przez prawnie zawarte związki małżeńskie. Od kilkunastu lat jednak, wzrasta odsetek urodzeń pozamałżeńskich. Na początku lat 90-tych ze związków pozamałżeńskich rodziło się ok. 6-7%, zaś w ostatnich latach 12-13%. Spośród urodzeń pozamałżeńskich odsetek dzieci urodzonych przez wdowy i kobiety rozwiedzione nie zmienił się i wynosi niespełna 2%. Natomiast dwukrotnie wzrósł udział matek o stanie cywilnym panna.

W latach 90-tych dwukrotnie wzrósł udział matek z wykształceniem wyższym (z 6% do 15%), a zdecydowanie zmalał – z wykształceniem podstawowym i bez wykształcenia (z 19% do 13%). Kobiety z wyższym wykształceniem pierwsze dziecko rodzą mając średnio niewiele ponad 27 lat, zaś ósme i dalsze w wieku 40 lat, czyli ich efektywna prokreacja zamyka się w okresie około 13 lat. Okres prokreacji kobiet z wykształceniem podstawowym trwa prawie 20 lat; pierwsze dziecko rodzą w wieku 18-20 lat, a ósme i dalsze, mając lat 37. Te tendencje na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat nie zmieniają się.

Małżeństwa, rozwody ...

W 2001 roku powstało niewiele ponad 195 tys. nowych związków małżeńskich (o 16 tys. mniej niż w poprzednim roku) - co oznacza zahamowanie wzrostu obserwowanego w latach 1997-1999.

Współczynnik małżeństw obniżył się do poziomu 5,0‰. W latach 90-tych na 1000 ludności przypadało około 6 nowo zawartych małżeństw, zaś w ostatnich kilku latach niewiele ponad 5. Niższa jest częstość zawierania małżeństw w miastach - ok. 5,0‰ (wśród ludności wiejskiej prawie 5,2‰), podczas gdy na początku lat 80-tych proporcje te były odwrotne: w miastach ok. 9, na wsi 8,5. Prawie trzy czwarte prawnie zawieranych związków stanowią małżeństwa wyznaniowe, tj. zawarte w kościołach i jednocześnie zarejestrowane w urzędach stanu cywilnego.

Przyczyną ok. 22% przypadków ustania małżeństwa jest rozwód. Przeciętnie na 1000 istniejących małżeństw 4–5 zostało rozwiązanych na drodze sądowej. Współczynnik rozwodów w Polsce kształtuje się na poziomie 1,1-1,2‰ i jest to jeden z najniższych wskaźników w Europie. W miastach natężenie rozwodów jest wyraźnie wyższe i wynosi 1,5‰, na wsi zaledwie 0,4‰.  W ponad 2/3 przypadków powództwo o rozwód wnosi kobieta. Natomiast orzeczenie rozwodu z winy żony następuje w niespełna 3% przypadków, a najczęściej wina nie jest orzekana (ok. 70% rozwodów). Najczęstsze przyczyny rozwodów to alkoholizm (męża), zdrada lub trwały związek uczuciowy z inną osobą, brak zainteresowania rodziną oraz znęcanie się fizyczne.

Rezultatem przemian demograficznych jest gwałtowne zmniejszanie się liczby dzieci i młodzieży (0-17 lat), ich udział w ogólnej liczbie ludności obniżył się do ok. 23,2% (z 29,7% w końcu 1990 r.). Dzieci w wieku poniżej 15 lat stanowią obecnie 18% ogólnej populacji wobec prawie 25% w 1990 r

Źródło: Materiały z konferencji prasowej GUS